Đăng nhập
web counter
- thietbiso.net.vn
 Chi tiết bài viết
Văn Hóa-Giải Trí | Văn Học - Nghệ Thuật (17:21 ngày 11/06/2019) | Xem ( 2900)

Chuyện cũ làng quê – P28: Lưu lạc

Khoảng đầu mùa hè năm Bính Ngọ (1966), qua cổng Văn miếu Quốc Tử Giám, thấy một gã đang ngồi nặm những con bút bê nhỏ bằng bột, màu mè xinh xắn, nhiều người xúm lại mua một con đùm treo lủng lẳng trước khi đông xe đạp.

 

Quay xe ra về chưa kịp nhảy lên xe, gặp ngay một bác trông đứng tuổi, đầu đội cái nón cũ đi từ phía đường sinh Từ(1) lại. Chẳng quen biết gì tự nhiên bác ta buột miệng:

- Mua cái quái ấy làm gì, cho phí tiền.

- Có hai mươi xu thôi mà, mua về cho cháu nó chơi. Nói dối thôi, lúc đó tôi làm gì đã có con.

- Chú quê ở đâu? Nghe giọng nói là người "Thanh Chương” ấy. Bác ta nói như khẳng định vậy.

- Vâng, em quê ở Thanh Chương đây, sao bác đoán giỏi thế! Nghe bác ta nói, tôi lấy làm lạ.

- Là tôi cũng ở huyện Thanh Chương, nhưng ở làng nào, xã nào thì tôi không rõ. Đã gặp biết bao chàng trai, cô gái Thanh Chương ra học ở trường Y tế Thanh Mã, mà chẳng có ai người làng tôi cả.

- Thế bác đi xa làng, xa quê năm nào, từ năm mấy tuổi, mà đến nỗi quên cả tên làng tên xóm? Nghe nói bác ta quê ở Thanh Chương, tôi bắt đầu hơi chút cảm tình.

- Tôi ra đi từ lúc lên bảy, còn ngu dại lắm, đã biết gì, đâu được như những em bé lên sáu, lên bảy ngày hôm nay.

Tự nhiên bác ta khẳng định:

- Tôi có cảm giác, chú là người quê tôi.

Nói xong câu này, bác cầm tay tôi kéo lại ngồi trên một ghế đá tâm sự:

- Tôi con ông Lạc, thửa nhỏ cha mẹ tôi đặt tên cho tôi là thằng Xin Anh, em trai tôi là thằng Xin em, chị tôi là chị Ngượi. Đề luôn nhớ mình là người Thanh Chương, về sau tôi đổi tên mình là Chương. Họ tôi là gì tôi đâu có biết, tôi cứ tự đặt cho mình là họ Nguyễn. Con trai thường lấy tên đệm là Văn, tôi cũng lấy tên đệm là văn. Vậy tôi có tên đầy đủ là Nguyễn Văn Chương.

Năm tôi lên bảy, cái gia đình nghèo khổ của tôi phải chia đôi: chị và em tôi ở nhà với mẹ. Mẹ làm thuê lấy tiền nuôi hai con. Tôi theo cha đi ăn xin. Hết xóm này sang xóm khác, hết xã nọ đến tổng kia.

Rồi một hôm, ăn xin đến đồn Khố Xanh gọi là đồn Tú Viên, gặp viên quan đội làm sếp đồn, tên lão ta là gì, tôi cũng chẳng nhớ nữa. Bởi lão chưa có mụn con nào, lão gạ mua tôi làm con nuôi. Bí quá, không có cách nào hơn, cha đem bán tôi cho viên đội để lấy hai quan tiền kẽm(1). Thế là cha tôi ngậm ngùi chịu mất con.Tôi khóc, hết nước mắt. Sau đó, cha tôi về nhà hay đi đâu thì tôi chẳng rõ. Mãi mãi cha con xa nhau. ở lại với vợ chồng viên Đội, tôi được ăn no nhưng rất nhớ cha, mẹ, chị và đặc biệt là thằng xin em. Nhớ thì phải chịu. Phận nghèo đành vậy biết làm sao. Muốn trốn về nhưng còn bé, chẳng biết đường về. Mà về để lại chết đói à?.

Đang mừng mừng trong dạ, tưởng yên chí, có chỗ tấm thân. Nào ai ngờ, chỉ vài năm sau, bà vợ của ông đội sinh ra một đứa con trai, bà bắt đầu đối xử với tôi quá ư tàn tệ, làm khổ tôi hết chỗ nói, đánh đập tôi cả ngày đêm. Bà ta chẳng coi tôi như là con nuôi mà đối xử với tôi như con hầu, thằng ở. Từ ngày có cậu con trai, viên đội chẳng quan tâm gì đến tôi nữa. Chịu không nổi sự cực khổ dày vò. Tôi theo một người về Vinh. Từ đó, tôi trở thành đứa trẻ bụi đời lang thang. Ngày ngày đi xin ăn, tối ngủ gầm cầu, xó chợ. Chẳng khác gì em Ga-vơ-rốt, một nhân vật trong truyện "những người khốn khổ của Vích-tô Huy-gô. Tuy không khổ thế, vẫn thấy sướng hơn ở nhà viên Đội, dưới sự kiềm chế của một con mụ đàn bà.

Khổ cứ khổ, cực cứ cực, nhờ đồng tiền hạt gạo người ta bố thí cho, mà tôi vẫn lớn lên theo thời gian năm tháng. Đến năm mười sáu, mười bảy tuổi có một người đàn ông, mà tôi chẳng biết tên, đưa tôi ra tỉnh Thanh làm phu khuân vác. Rồi chẳng biết năm nào theo chân người đàn ông khác ra Hà Nội làm phu bốc vác ở Bến Nứa. Thế là tôi trở thành người Hà Nội. Sự run rẩy đó, có một quý nhân xin cho tôi vào làm việc bếp núp ở trường cao đẳng y tế Kim Mã. Sau lại chuyển về bệnh viện Phủ Doãn(2) làm thợ giặt cho đến lúc này đây. Chú xem tôi làm đến ba nghề rồi, toàn là những nghề vất vả, lương bổng thấp, vẫn nghèo khổ như những người nghèo nông thôn vậy.Nhưng, khổ gì thì khổ, chưa bằng cái khổ không biết quê hương ở đâu.

- Thế bác có biết tên xóm, tên làng gì không? Tôi ngắt lời bác Chương.

- Chú tính, mới được bảy tuổi đầu, làm sao nhớ được tên làng, tên xóm. Chỉ nhớ mường tượng. Nhà tôi ở gần cây đa to, gần một nhà giàu sụ, cạnh đó có một điếm canh, cách đó không xa là cái chợ, không tên là chợ gì.

T

TT

Thấy câu chuyện hơi hấp dẫn, tuy bác ta kể dài dòng, mặc dầu lúc đó, cái dạ dày của tôi thầm nhắc nhở tôi phải trở về, nhưng tôi vẫn kiên trì lắng nghe. Qua đó, đã có đôi điều không hiểu: Một là nói đến đồn Tú Viên là tôi biết. Đồn này ở tổng Thanh Lâm, bên tả ngạn sông Lam, đoán chắc xóm bác Chương ở loanh quanh gần đó. Hai là, xóm Cồn Trộ thuộc làng tôi có đủ yếu tố ở gần nhà bác Chương, như bác ta đã nói: có cây đa Quan Quán, có nhà ông Nguyễn Cảnh Thinh rất giàu, có điếm canh của xóm Cồn Trộ, xa xa hơn có cái chợ Đàng. Dựa vào yếu tố đó tôi có thể đoán nhà cha mẹ bác Chương xưa kia ở xóm Cồn Trộ thuộc làng tôi (Lương Điền). Nhưng từ nhỏ đến lớn, tôi chưa nghe ở xóm tôi có ai tên là ông Lạc, ai là thằng Xin em….

Tôi hứa với bác Chương, sẽ viết thư về nhà hỏi người nhà xem, ở xóm Cồn Trộ có ai tên là ông Lạc không.

Nói đến đây, bác Chương ôm chầm lấy tôi, nước mắt chảy đầm đìa trên má: - tôi có cảm tưởng chú đúng là người quê tôi rồi.

Tôi cũng rung rung hai hàng nước mắt. Mới vừa xa lạ, nay đã than quen.

Bác Chương vỗ nhẹ vào vai tôi, với giọng than mật:

- Nhà tôi gần đây, mời chú ghé qua cho biết.

Tôi nhận lời ngay. Cũng muốn về nhà bác để tìm hiểu thêm.

Nhà bác Chương nằm trong một xóm nhỏ của dân nghèo ở thành thị, tại khu Giảng Võ, cách nhà triển lãm Giảng Võ ngày nay vài tram mét.

Về đến đầu cổng xóm, bác gọi to lên:

- Các ông, các bà ơi! Bà con láng giềng ơi! Đã bao năm nay, bây giờ có lẽ tôi mới tìm thấy người cùng quê.

- Nói khẽ thôi bác ơi! Đã chắc gì. Bác đừng vôi! Để tôi viết thư về thăm dò xem sao đã.

Rồi ba đến bốn người các nhà xung quanh đến mừng cho ông Chương và tiếp tôi, than mật tiếp người nhà đi xa về vậy.

Hớp một ngụm nước cho ấm bụng, tôi hỏi thêm:

- Bác cứ suy nghĩ thêm, xem nhớ cái gì trong xóm nữa không?

- À! Tôi có nhớ thêm điều này, trong xóm có nhà bà Nho bị tây đốt.

- Bác nói đúng lắm! Lúc tây đốt nhà bà Nho Ba tôi bé lắm chưa biết gì, nhưng nghe người lớn kể lại thì có chuyện đó thật.

Đến đây tôi khẳng định thêm, bác là người quê tôi ở xóm Cồn Trộ. Song trong lòng vẫn thấy phân vân. Ông Lạc là ai? Ông thuộc dòng họ nào?

T

TT

Về cơ quan, sáng hôm sau tôi gửi về nhà ngay, bảo cháu Xuân Liễu cầm thư vào xóm Cồn Trộ hỏi xem.

Một tuần sau, cháu Liễu gửi thư ra cho tôi biết rằng cháu đã đem bức thư của chú vào xóm Cồn Trộ, họ chỉ vào nhà cố Yên. Vào tới sân cố Yên, cháu nói sơ nội dung bức thư chú viết. Cố Yên mừng khôn xiết, vội kêu to lên:

- Ông Lạc là anh ruột của ông đây. Ông Lạc qua đời lâu rồi, anh Lam không biết là phải. Người mà anh Lam gặp ở Hà Nội là con ông Lạc, là cháu ông Bùi Yên đây. Chỉ vì nghèo đói mà phải đi vong gia thất thổ từ lâu rồi. Run rủi làm răng mà anh Lam gặp được thằng cháu của ông rồi. Được rồi để ông bảo mấy đứa cháu viết thư ra cho anh Lam, bàn chuyện nhờ anh Lam giúp đỡ, tạo điều kiện để cho cháu ông về thăm quê. Xin cháu hãy ghi địa chỉ của anh Lam để gửi thư.

Sau vài ngày, tôi nhận được thư của Bùi Điệt người trong họ nội tộc của anh chương gửi ra. Tiếp đó, lại nhận được thư của Bùi Yêm, chính là thằng xin em mà anh Chương đã kể, trong thư anh Yêm ghi:

"Sau khi bán thằng Xin anh cho viên Đội sếp đốn Tú Viên, cha tôi tiếp tục đi xin ăn, rồi vì nghèo đói quá mà mất sớm. Mẹ tôi ngày ngày làm quốc mướn nuôi hai chị em tôi. Đến năm Ất Dậu (1945) vì bị đói, lại vừa bị ốm nặng, không tiền mua thuốc nen, mẹ tôi cũng đi theo cha tôi luôn. Trước lúc đi xa mẹ tôi có trăn trối lại rằng: "Con hãy nhớ cho! Con còn có một người anh tha phương cầu thực, sau này cố mà tìm anh về”. Anh Yêm viết tiếp:

"Nhờ phúc tổ nhà họ Bùi nhà tôi đã xui kiến anh Lam gặp được anh cả của tôi. Chúng tôi cảm ơn anh Lam rất nhiều. Hiện nay chúng tôi chưa có điều kiện ra Hà Nội gặp anh tôi. Trăm sự nhờ anh. Mong anh tạo điều kiện giúp anh tôi về thăm quê quán”.

T

TT

Đến lúc này, tôi mới biết anh Chương con Bùi Lạc, cháu ông Bùi Yên, là anh ruột anh Bùi Yêm (thằng Xin em). Trong ba người thân thích này của anh Chương, lúc còn ở quê, tôi chỉ biết ông Bùi Yên, cón ông Bùi Lạc có lẽ mất lúc tôi chưa biết gì, và anh Bùi


Yêm lại sang sinh sống bên làng Ngũ Cẩm, không ở xóm Cồn Trộ nữa nên tôi không biết.

- Tết Đinh Mùi năm 1967 tôi bận không về quê ăn tết được. May sao có anh Bùi Phương người cùng họ đồng tông với anh Chương, đang học trường Cảnh sát Hà Đông nhận đưa anh Chương về quê.

Lúc ra đi tuổi vừa lên bảy

Lúc trở về đã ngoại ngũ tuần(1)

Bao năm lưu lạc gian truân

Biết đâu là xóm là thôn mà về.

……………………….

Làng Lương Điền đâu rồi, thôn Hà Xã đâu rồi, xóm Cồn Trộ của thằng bé Xin anh đây rồi. Đứng nhìn cảnh cũ nay đã khác xưa. Mấy tòa nhà ngói của nhà giàu kia đâu còn nữa. Các con của ông ta, người sang cư trú bên xóm Mụ Sỹ, kẻ vào kiếm ăn trong xóm Tân Lập (nay là xóm Xuân Sơn 1), có người ra tận Nghĩa Lộ. Cái Điếm canh ở xóm Cồn Trộ đã hủy bỏ từ lâu. Chợ Đàng đã chuyển địa điểm ra tận cổng làng Lương Điền. Tiếc nhất là cây đa Quan Quán, nơi mà hai an hem Xin Anh, Xin em ra đứng hóng mát và chờ mẹ đi làm về, nay cây đa đã biến mất từ năm nào.

Tuy chẳng còn cha mẹ, anh Chương vẫn gặp được thằng Xin em thơ ngây ngày nào, đã hứa với mẹ trước khi mẹ nhắm mắt xuôi tay, là cố đi tìm được thằng anh cả của mình. Anh vẫn gặp chú ruột, dì ruột và bà con thân thích cùng dòng màu họ Bùi, một dòng họ rất đông, sinh ra con cháu cả làng. Đúng là cả làng Hà Xá chỉ độc có một họ Bùi mà thôi. Ấy thế mà lâu nay anh Chương đâu biết mình là họ Bùi, mà đã tạm khai sinh mình là họ Nguyễn-Nguyễn Văn Chương. Một thời gian sau anh mới xin đổi lại là Bùi Văn Chương.

Nhìn lại cuộc đời của anh Chương gặp nhiều rủi ro. Lúc đang làm ở trường Trung Cấp Y tế Kim Mã anh gặp chị Xi, người con gái quá nghèo ở vùng Giảng Võ, không biết chữ, chẳng có nghề nghiệp gì. Rồi chị có mang. Tưởng là hạnh phúc đã mỉm cười với anh. Ngờ đâu chị khó sinh, phải mổ ra được một cậu con trai, chỉ sau mấy tháng nỗi bất hạnh đã ập lên đầu anh Chương: Đứa bé bị chết yểu. vì bị mổ nên chị không sinh nở được nữa.

Lúc về quê, anh kể sự tình cho bà con nghe về hoàn cảnh vợ con của mình. Người em trai tên Bùi Yêm khuyên anh về quê sinh sống để anh em được gần gũi nhau, đồng thời là để tìm cho anh một người vợ khác ở quê, hòng sinh con để giữ nòi giống. Nhưng anh Chương không nghe, bởi anh vẫn giữ lòng thủy chung son sắc với chị Xin, người vợ duy nhất của anh.

Rồi anh vẫn trở về Hà Nội sống với mức nghèo khổ với chị Xin đến trọn đời.

1.Ngũ tuần là năm mươi tuổi.

Mời quý vị xem tiếp:

1◊►-- Chuyện cũ làng quê - P1:Chuyện cũ làng quê, nguồn tư liệu quý

2◊►-- Chuyện cũ làng quê – P2:Lời của người viết

3◊►-- Chuyện cũ làng quê – P3:Làng Lương Điền

4◊►-- Chuyện cũ làng quê – P4:Làng Kẻ Sấp với truyền thuyết về ông Địa Tiên

5◊►-- Chuyện cũ làng quê – P5:Đường về quê

6◊►-- Chuyện cũ làng quê – P6:Hai anh em họ Trần

7◊►-- Chuyện cũ làng quê – P7:Một lời nguyền

8◊►-- Chuyện cũ làng quê – P8:Đền Ông Nghè – Đền Vọng Khoa

9◊►-- Chuyện cũ làng quê – P9:Cụ Huyện Đặng và 3 người con trai

10◊►-- Chuyện cũ làng quê – P10:Cụ Giải Chính với cuộc treo bảng thi Hương

11◊►-- Chuyện cũ làng quê – P11:Ông đội Cung ở đồn Lương Điền

12◊►-- Chuyện cũ làng quê – P12:Ông Đốc Mai

13◊►-- Chuyện cũ làng quê – P13:Thầy Đồ Nho cuối cùng

14◊►-- Chuyện cũ làng quê – P14:Phong trào Bình dân học vụ

15◊►-- Chuyện cũ làng quê – P15:Giành nhau Tiên chỉ Làng

16◊►-- Chuyện cũ làng quê – P16:Trù Lý Trưởng

17◊►-- Chuyện cũ làng quê – P17:Giỗ Tết ngày xưa

18◊►-- Chuyện cũ làng quê – P18:Phường sắc bùa ngày tết

19◊►-- Chuyện cũ làng quê – P19:Phường đi săn

20◊►-- Chuyện cũ làng quê – P20:Phường tranh

21◊►-- Chuyện cũ làng quê – P21:Phường kéo gỗ, hò kéo gỗ

22◊►-- Chuyện cũ làng quê – P22:Lễ tang bà nội

23◊►-- Chuyện cũ làng quê – P23:Chuyện o Sửu

24◊►-- Chuyện cũ làng quê – P24:Chỉ vì trùng tên

25◊►-- Chuyện cũ làng quê – P25:Đi phu thay em

26◊►-- Chuyện cũ làng quê – P26:Bà Cường đi kiện

27◊►-- Chuyện cũ làng quê – P27:Nạn đói thế kỷ

28◊►-- Chuyện cũ làng quê – P28:Lưu lạc

29◊►-- Chuyện cũ làng quê – P28:Nợ lúa trả đá

30◊►-- Chuyện cũ làng quê – P30:Nhút Thanh Chương

31◊►-- Chuyện cũ làng quê – P31:Quà bánh chợ Đàng

32◊►-- Chuyện cũ làng quê – P32:Nhà Hà Xóm lớn nhất làng

33◊►-- Chuyện cũ làng quê – P33:Kẻ Nhâm xóm nghèo nhất xã

Xin cảm ơn và gởi lời tri ân đến nhà văn Hồng Lam, một trong những người con ưu tú của đất Thanh Xuân!.


 

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM
Hỏi đáp thường gặp
CLB Dân Ca Thanh Xuân
Giáo dục & Công nghệ
Giới thiệu

Lịch sử Xã Thanh Xuân

Lịch sử Huyện Thanh Chương

Lịch sử Xứ Nghệ

Các dòng Họ - Gia Tộc

Tin Tức - Sự Kiện

Tin Tức Của Hội

Tin Tức Quê Nhà

Tin Tức Xứ Nghệ

Văn Hóa-Giải Trí

Phong Tục - Tập Quán

Văn Học - Nghệ Thuật

Ẩm Thực Xứ Nghệ

Dân ca Ví Giặm Xứ Nghệ

CLB Dân Ca Thanh Xuân

Lời bài hát Dân ca Việt Nam

Dạy & Học hát Dân ca

MV - Video âm nhạc

Photos - Hình ảnh hoạt động

Sức Khỏe - Y Học

Sống Khỏe - Nhịp Sống Trẻ

Y Học Cổ truyền dân tộc

Tủ sách Cây Thuốc Nam

Footer