Đăng nhập
web counter
- thietbiso.net.vn
 Chi tiết bài viết
Văn Hóa-Giải Trí | Văn Học - Nghệ Thuật (17:25 ngày 15/06/2019) | Xem ( 4218)

Chuyện cũ làng quê – P32: Nhà Hà Xóm lớn nhất làng

Xóm Nhà Hà, có tên chữ là xóm Ngọc Xã, nằm trên một quả đồi rộng và thâm thấp. Ba bề có ruộng bực thang. Đằng sau lưng dựa vào mấy quả đồi cao chạy dài đến chân núi Tam Thai, một danh sơn của dãy núi Thiên Nhẫn có ghi trong Nghệ An ký. Trước mặc xa xa là một cánh đồng Tam Bảo. Tiếp đến dòng khe Tam Bảo hay còn gọi là khe Vấn chảy uốn khúc như con rồng. Tam thai là ba cái đài. Tam Bảo là ba của quý. Bên phải cánh đồng con con có núi Kim Nghê chầu vào. Bên trái cách một trọt ruộng có cồn Dùng chầu qua. Gữa cánh đồng Tam Bảo kia còn có một cái cồn Tú Mươi là một vật che chắn khỏi lộng bắc cho xóm Nhà Hà. Rõ ràng về địa lý, phong thủy xóm Nhà Hà là nơi sơn thủy hữu tình.


Đến nay chẳng ai hiểu tại sao lại có tên xóm Nhà Hà, nhưng vẻ cái tên có vẻ dân dã và tình cảm đượm đà làm sao. Còn cái tên chữ của xóm là Học Xá. Học Xá có nghĩa là nhà học. Chắc dựa vào ngày xưa xóm này có nhiều nhà học, có nhiều lớp học chữ Hán. Đó có thể là những lớp học do cụ Tiễn sỹ Chu Quang Trứ mở,  hay do cụ Cử nhân Đặng Thai Giai mở cho con em mình và con em các xóm các làng khác đến học. Ở đây đã có lớp học tư theo kiểu Đông Kinh Nghĩa Thục, được một năm, Pháp bắt đóng cửa. Chẳng phải chỉ ngày xưa, ngày nay gần thế kỷ hai mươi, ở xóm này vẫn có nhiều nhà mở lớp, mở trường dạy học chữ Hán, Quốc ngữ. Về học chữ Hán có thầy Lưu, thầy Huy, Thầy Hườn,…về học chữ Quốc ngữ có thầy Tiến, thầy Dương ở nhà ông Đức, ông Thụ.

Những người khách ở xóm Học xá khi bước chân vào đến cầu Trẻn, cầu Làng Sang đã nghe tiếng học bài ê, a, oai, uếch, uých…hoặc Tử viết, Mạnh tử viết, Trình Tử viết…có đứa còn thi nhau gào từng chữ. Người khách bỗng gật gù.Đúng, đây là xóm Học Xá, đây quả là Nhà Học rồi.

Là xóm thường xuyên mở lớp, mở trường tại nhà như vậy, nên xóm Học Xá (Nhà Hà) là nơi có nhiều đăng khoa nhất vùng: về thi hương có cụ Đặng Thai Giai đỗ Cử nhân, ông Đặng Thúc Hứa đỗ Tú tài. Về tài hội có cụ Đặng Nguyên Cần thi đỗ Phó bảng. Về trường Pháp Việt có cụ Đặng Thai Mai thi đỗ cao đẳng Sư phạm Đông Dương, Nguyễn Văn Nhị thi đỗ trường Giám và ông Nguyễn Quang Lý thi đỗ Cao đẳng tiểu học (Thành chung), là những người đỗ cao nhất của làng Lương Điền ở xóm Học Xá.

Xóm Nhà Hà là trung tâm của làng Lương Điền.Vì phía ngoài Nhà Hà có bốn xóm, phía trong cúng có đúng bốn xóm. Nhà Hà là xóm lớn nhất làng, bằng hai lần xóm Cồn Dùng, bằng bốn lần xóm Kẻ Nhân, bằng tám lần xóm Cồn Mệt. Trong lúc các xóm cứ


tách ra nhập vào hai ba lần thì xóm Nhà Hà thì vẫn là xóm Nhà Hà, chỉ có đổi tên thành xóm Kim Hoa, hoặc ngày nay kết hợp với tên xã đổi là Xuân Hoa mà thôi.

Xóm Nhà Hà xưa có điểm là có cây Trôi cổ thụ ở ngay đâu xóm. Ai vào xóm Nhà Hà mà chẳng phải qua cây Trôi. Người ta thường nói: "Xóm Cồn Trộ có cây Đa, xóm Nhà Hà có cây trôi”. Tiếc thay cả hai cây cổ thụ nổi danh một thời đã chầu trời tất cả.

T

TT

Có thể nói xóm Nhà Hà là hiện thân của làng Lương Điền. Những người hoạt động hạng nhất tập trung về xóm Nhà Hà. Đến lúc này khốn đốn nhất, bọn Tây, bọn nam triều lung sục bắt bớ nhất cũng là xóm Nhà Hà. Trong phong trào Cần Vương, trên mảnh đất này cụ Nguyễn Đặng(1)đã tập hợp nhiều sỹ phu yêu nước để mưu việc lớn. Nhà chí sỹ Phan Hào Nam (Phan Bội Châu), cử nhân Hồ Phi Thống và nhiều nhà chí sỹ khác đã từng lui tới trên đất xóm Nhà Hà này để bàn bạc nhiều điều cơ mật. Các cụ già làng còn truyền khẩu lại rằng: hoàng cử Cường Để, con trai vua Hàm Nghi được sinh ra trên xóm Nhà Hà giữa lúc nhà vua xuất bôn khỏi kinh thành ra Hà Tĩnh lập căn cứ để chống bọn pháp, hoàng hậu phải tạm lánh về xóm Nhà Hà, về sau bà cũng qua đời tại đây.

Tiếp chân những nhà cách mạng Cần Vương, xóm Nhà Hà sản sinh ra nhiều nhà hoạt động nổi tiếng là các cụ Đặng Nguyên Cẩn, Đặng Thúc Hứa, Đặng Quỳnh Anh. Một số người hoạt động chính trị, bị bọn thực dân Pháp bắt bớ tù đày như các ông Đặng Thai Mai, Đặng Thai Thụ.

Xóm Nhà Hà cũng là xóm có nhiều người làm quan ở huyện, làm việc ở tổng như cụ Đặng Thai Hài, Cụ Đặng Nguyên Cẩn, ông Nguyễn Văn Nhị, Nguyễn Quang Lý, ông Tổng Hoanh, ông phó Hanh. Ở làng, hầu như người xóm Nhà Hà liên tục giữ chức Chánh Hương hội và Lý Trưởng. Hết Lý Nhỡ đến Lý Kỳ, Lý Cần, Hết Quyền Biền (Quyền Lý trưởng), đến Lý Hạp, Lý Khánh. Sau cách mạng tháng tám thành công, người được dân bầu làm chủ tịch làng rồi chủ tịch xã đầu tiên là ông Đặng Thai Thụ cũng người xóm Nhà Hà đó.

T

TT

Nhà Hà có biết bao điều đẹp đẽ tôn quý nhất làng. Nhưng về mặt trái cũng có nhiều cái xấu nhất nhì đấy. Nhà Hà là xóm duy nhất lúc bấy giờ có người nghiện thuốc phiện, làm tiêu tan một gia tư không nhỏ, con cháu lại bị thiệt thòi. Trong xóm có mấy người


chuyên nghề ăn trộm trâu bò. Về tệ nạn cờ bạc cũng không ít, thua bạc thời túng, túng thời phải tính, mới sinh ra ăn trộm cắp. Xóm Nhà Hà hay có tình trạng sinh con ngoài dã thú, điều mà trước đây lệ làng rất cấp kỵ, là điều đáng hổ thẹn. Một điều mà, bây giờ thì không còn, nhưng ngày xưa Nhà Hà là xóm thiếu vệ sinh nhất làng.

T

TT

Ngày nay xóm Nhà Hà đạ khác xưa nhiều. Đường ngoài xóm vào cũng được nắn thẳng từ ngoài đền ông Nghè đi vào, trước phải qua hai cầu, cầu Trẻn và cầu Làng Sang, nay chỉ cần một cầu thôi. Đường sá trong xóm rộng rãi, sạch sẽ, không có tệ nạn trước nữa. Tên xóm được thay đổi mấy lần: Kim Hoa rồi Xuân Hoa. Cái tên Nhà Hà hay Học Xá quên lãng dần, rồi lớp sau không ai biết đến nữa. Viết lên bài ngắn này để người đời sau đọc nhớ đến xóm Nhà Hà xưa kia có nhiều điều rất đáng tự hào của các người xưa của dân xóm cũ.

(1)   Cụ huyện Đặng có tên thật là Đặng Thai Giai hoặc Đặng Thai Hài, xem bài cụ huyện Đặng ở cùng sách này.

 

P/S: Ngày nay xóm này tách thành 2 xóm: Xuân Liên và Xuân Hoa.

Mời quý vị xem tiếp:

1◊►-- Chuyện cũ làng quê - P1:Chuyện cũ làng quê, nguồn tư liệu quý

2◊►-- Chuyện cũ làng quê – P2:Lời của người viết

3◊►-- Chuyện cũ làng quê – P3:Làng Lương Điền

4◊►-- Chuyện cũ làng quê – P4:Làng Kẻ Sấp với truyền thuyết về ông Địa Tiên

5◊►-- Chuyện cũ làng quê – P5:Đường về quê

6◊►-- Chuyện cũ làng quê – P6:Hai anh em họ Trần

7◊►-- Chuyện cũ làng quê – P7:Một lời nguyền

8◊►-- Chuyện cũ làng quê – P8:Đền Ông Nghè – Đền Vọng Khoa

9◊►-- Chuyện cũ làng quê – P9:Cụ Huyện Đặng và 3 người con trai

10◊►-- Chuyện cũ làng quê – P10:Cụ Giải Chính với cuộc treo bảng thi Hương

11◊►-- Chuyện cũ làng quê – P11:Ông đội Cung ở đồn Lương Điền

12◊►-- Chuyện cũ làng quê – P12:Ông Đốc Mai

13◊►-- Chuyện cũ làng quê – P13:Thầy Đồ Nho cuối cùng

14◊►-- Chuyện cũ làng quê – P14:Phong trào Bình dân học vụ

15◊►-- Chuyện cũ làng quê – P15:Giành nhau Tiên chỉ Làng

16◊►-- Chuyện cũ làng quê – P16:Trù Lý Trưởng

17◊►-- Chuyện cũ làng quê – P17:Giỗ Tết ngày xưa

18◊►-- Chuyện cũ làng quê – P18:Phường sắc bùa ngày tết

19◊►-- Chuyện cũ làng quê – P19:Phường đi săn

20◊►-- Chuyện cũ làng quê – P20:Phường tranh

21◊►-- Chuyện cũ làng quê – P21:Phường kéo gỗ, hò kéo gỗ

22◊►-- Chuyện cũ làng quê – P22:Lễ tang bà nội

23◊►-- Chuyện cũ làng quê – P23:Chuyện o Sửu

24◊►-- Chuyện cũ làng quê – P24:Chỉ vì trùng tên

25◊►-- Chuyện cũ làng quê – P25:Đi phu thay em

26◊►-- Chuyện cũ làng quê – P26:Bà Cường đi kiện

27◊►-- Chuyện cũ làng quê – P27:Nạn đói thế kỷ

28◊►-- Chuyện cũ làng quê – P28:Lưu lạc

29◊►-- Chuyện cũ làng quê – P28:Nợ lúa trả đá

30◊►-- Chuyện cũ làng quê – P30:Nhút Thanh Chương

31◊►-- Chuyện cũ làng quê – P31:Quà bánh chợ Đàng

32◊►-- Chuyện cũ làng quê – P32:Nhà Hà Xóm lớn nhất làng

33◊►-- Chuyện cũ làng quê – P33:Kẻ Nhâm xóm nghèo nhất xã

 

Xin cảm ơn và gởi lời tri ân đến nhà văn Hồng Lam, một trong những người con ưu tú của đất Thanh Xuân!.

© Copyright THANHXUAN.NET All rights reserved | Hội đồng hương Thanh Xuân - Thanh Chương - Nghệ An | ® Thanh Xuân Online giữ bản quyền nội dung trên website này | Email: info.thanhxuan.net@gmail.com. Website: http://www.thanhxuan.net | Tổng phụ trách Thanh Xuân Online : TRÍ KHÁNH 

 

---------------------------------

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM
Sức Khỏe - Y Học
Giới thiệu
Liên hệ
Giới thiệu

Lịch sử Xã Thanh Xuân

Lịch sử Huyện Thanh Chương

Lịch sử Xứ Nghệ

Các dòng Họ - Gia Tộc

Tin Tức - Sự Kiện

Tin Tức Của Hội

Tin Tức Quê Nhà

Tin Tức Xứ Nghệ

Văn Hóa-Giải Trí

Phong Tục - Tập Quán

Văn Học - Nghệ Thuật

Ẩm Thực Xứ Nghệ

Dân ca Ví Giặm Xứ Nghệ

CLB Dân Ca Thanh Xuân

Lời bài hát Dân ca Việt Nam

Dạy & Học hát Dân ca

MV - Video âm nhạc

Photos - Hình ảnh hoạt động

Sức Khỏe - Y Học

Sống Khỏe - Nhịp Sống Trẻ

Y Học Cổ truyền dân tộc

Tủ sách Cây Thuốc Nam

Footer