Đăng nhập
web counter
- thietbiso.net.vn
 Chi tiết bài viết
Giới thiệu | Danh Nhân - Văn Hiến (16:31 ngày 09/10/2015) | Xem ( 2312)

Đặng Thai Mai - nhà văn hoá lớn của Việt Nam thế kỷ XX

Thầy là một bộ bách khoa mà trong thế kỷ 20 ở ViệtNamkhông có nhiều. Chỉ nhìn các tác phẩm của thầy để lại là thấy chiều dài, chiều rộng và chiều sâu trải suốt các thế kỷ ở ViệtNamvà từ Âu sang Á, vậy mà thầy lại có tác phong làm việc hết sức tỉ mỉ và khiêm tốn",TSKH. Đoàn Hương nhận xét về người thầycủa mình, GS. Đặng Thai Mai

"Thầy là một bộ bách khoa mà trong thế kỷ 20 ở Việt Nam không có nhiều. Chỉ nhìn các tác phẩm của thầy để lại là thấy chiều dài, chiều rộng và chiều sâu trải suốt các thế kỷ ở Việt Nam và từ Âu sang Á, vậy mà thầy lại có tác phong làm việc hết sức tỉ mỉ và khiêm tốn",TSKH. Đoàn Hương nhận xét về người thầycủa mình, GS. Đặng Thai Mai.

Ông sinh ngày 25/12/1902, tại làng Lương Điền (nay là Thanh Xuân), huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống hiếu học, giàu lòng yêu nước. Mới 7 tuổi, cậu bé Mai đã phải xa cả cha lẫn mẹnhưng may mắn có sự chăm sóc, dạy dỗ rất chu đáo của ông bà nội, của chú bác họ hàng và các thầy giáo; hơn nữa ông là người chăm chỉ học tập, cả đời mê đọc sách, lại rất thông minh, có trí nhớ tuyệt vời - chỉ đọc hoặc nghe một lần là nhập tâm; vì vậy ông đã trở thành một học giả uyên bác, nhà lý luận văn học, nhà văn, nhà sư phạm, nhà báo, một nhà hoạt động chính trị - xã hội, một nhà văn hoá lớn của Việt Nam ở thế kỷ 20.

Cội nguồn một nhân cách lớn

Dân Lương Điền xưa kia nổi tiếng "cứng đầu cứng cổ", rất ghét bọn xâm lược, bởi vậy mỗi khi dấy lên phong trào yêu nước, đánh đuổi giặc Tây, dân ở đây một lòng một dạ đi theo. Cụ Huyện, ông nội của Đặng Thai Mai đậu cử nhân, tuy có ra làm quan, nhưng các con của cụ thì lại tham gia phong trào Duy Tân, bởi vậy nhà cụ luôn là nơi tập hợp các sĩ phu yêu nước.

Cha Đặng Thai Mai là Đặng Nguyên Cẩn đậu phó bảng, làm đốc học, nhưng tham gia phong trào Duy Tân từ năm 1904. Ông là bạn thân của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng, bị bắt và bị đầy ra Côn Đảo 13 năm. Năm 1921, ông được thả về và mất 2 năm sau đó. Chú Đặng Thúc Hứa đậu tú tài, đóng một vai trò phò tá cho cụ Phan Bội Châu tổ chức phong trào Đông Du, đưa thanh niên yêu nước đi đào tạo ở Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan. Chú Đặng Thai Xương tham gia Việt Nam Quang Phục hội, bị bắt đầy đi Lao Bảo và hy sinh ở đó. Cô Đặng Quỳnh Anh là một lão thành cách mạng...

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình mà tất cả các bậc cha chú và bè bạn lui tới đều là những người yêu nước thương nòi, đau đáu một nỗi niềm tìm đường cứu quốc như vậy, Đặng Thai Mai đã sớm được giác ngộ tình yêu Tổ quốc, yêu quê hương, yêu đồng bào, đồng chí, ghét bọn xâm lược.

Sau mấy năm được ông, bà nội "khai tâm", dạy chữ Hán và Quốc ngữ, tập cho những bước đi ban đầu, cậu Mai hơn 10 tuổi được gửi tới theo học ở nhà cụ Hồ Phi Thống (Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An), một người bạn thân của cha. Chính cụ cử Thống đã đem đến cho cậu thiếu niên Đặng Thai Mai những kiến thức Hán học quan trọng, những bài học đầu tiên về lịch sử, xã hội học, về cách đối nhân xử thế. Người học trò thông minh, hiếu học và lễ phép ấy về sau đã trở thành con rể được cưng chiều của gia đình cụ cử Thống. Từ tình thầy - trò, rồi đến quan hệ bố vợ - chàng rể, hai người vẫn thường xuyên trao đổi ý kiến về những vấn đề triết học và các vấn đề thế thái nhân tình khác.

Một trí thức yêu nước nhiệt thành

Học chữ Hán, chữ Tây, chữ Quốc ngữ; đọc đủ các loại sách đông tây kim cổ; lại là người rất say mê văn học, nghệ thuật, thế nhưng Đặng Thai Mai hầu như không hề nghĩ đến sáng tác văn chương, mặc dù ông hoàn toàn có đủ điều kiện và khả năng để viết. Như trong Hồi ký của ông đã thể hiện rõ, ông muốn hoạt động chính trị và ông đã bước vào, đã cống hiến khá nhiều sức lực trên lĩnh vực này.

Những năm học tại trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương (1925-1928), Đặng Thai Mai đã nhiệt tình tham gia phong trào đòi "ân xá" cụ Phan Bội Châu, truy điệu cụ Phan Chu Trinh, rồi sau đó gia nhập đảng Tân Việt. Ông thường xuyên nhận được các tờ báo tiến bộ ở Pháp như Le Paria, Humanité, Việt Nam hồn..., trong đó có những bài tố cáo sự bất công, những hành động dã man, tàn bạo của thực dân Pháp đối với dân các nước thuộc địa. Bằng con đường bí mật ông cũng nhận được từ Pháp cả sách báo Macxit. Trong tư tưởng yêu nước của người trí thức trẻ dần dần ngả sang khuynh hướng vô sản.

Năm 1930, ông tham gia phong trào Cứu tế đỏ, bị bắt và ngồi tù 3 năm. Đây chính là thời điểm bước ngoặt ông chuyển từ chủ nghĩa dân tộc yêu nước sang chủ nghĩa Mác-Lênin.

Ra tù, ông đến dạy ở các trường tư thục Gia Long (1932), rồi Thăng Long (1935), tham gia phong trào Mặt trận bình dân và viết báo cách mạng. Ông xuất hiện trên các tờ báo của Đảng như: Le Travail (Lao động), Notre voix (Tiếng nói của chúng tôi), Rassemblement (Tập hợp) với những bài tạp văn mang tính châm biếm, phê phán chế độ hà khắc đương thời, hay những câu chuyện xảy ra trong phong trào Xô-viết Nghệ Tĩnh.

Ông cùng với các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Phan Thanh lập ra Hội truyền bá Quốc ngữ. Năm 1939, mặc dù chưa đứng vào hàng ngũ những người cộng sản, nhưng ông vẫn được Đảng coi như một đồng chí thực thụ và đã giới thiệu ông làm ứng cử viên dân biểu Trung kỳ để đấu tranh bằng con đường hợp pháp.

Những năm Chiến tranh thế giới thứ II, thực dân Pháp bắt giam hầu hết các chiến sĩ cộng sản, báo chí cách mạng bị đình bản, Đặng Thai Mai càng phải lợi dụng hoàn cảnh hoạt động công khai, tăng cường gửi bài đăng trên các báo với đủ màu sắc chính trị, kể cả các tờ Thanh Nghị, Tri tân, Văn mới.Chính trong thời kỳ này, vừa tiếp tục dạy học, ông đã viết rất nhiều về các vấn đề văn học, lịch sử,triết học, xã hội học; dịch các vở kịch "Lôi vũ", "Nhật xuất" của Tào Ngu, các chuyện vừa của Lỗ Tấn, Don Quichotte của Cervantès; cho xuất bản các cuốn "Văn học khái luận", "Tạp văn trong văn học Trung Quốc ngày nay".--PageBreak--

"Già làng" của văn học - nghệ thuật ViệtNam

Cách mạng Tháng Tám thành công, Đặng Thai Mai được bầu làm Đại biểu Quốc hội khoá I, Ủy viên Ban dự thảo Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Bộ trưởng Giáo dục.

Bác Hồ rất quí trọng ông. Những tháng ngày cuối năm 1945, gia đình ông ở biệt thự Liễu Trang (Cầu Mới, nằm trên khu đất thuộc Nhà máy Cơ khí Hà Nội hiện nay) có vinh dự nhiều lần được đón Bác về nghỉ ngơi và gặp gỡ với các đồng chí trong Trung ương Đảng. Đầu năm 1946 gia đình ông chuyển đến số nhà 32 phố Lý Thường Kiệt, đó lại trở thành nơi mà Bác Hồ thường gặp các đồng chí miền Nam ra công tác.

Kháng chiến bùng nổ, ông được giao nhiệm vụ làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Thanh Hoá và chủ trì tạp chí "Sáng tạo” của văn nghệ sĩ Liên khu IV. Sau đó ông được bầu làm Chủ tịch Hội Văn hoá ViệtNam. Mặc dù không khoẻ lắm, bệnh đau dạ dày đeo bám ông suốt đời, song bao giờ ông cũng rất quan tâm tới công tác đào tạo, xây dựng đội ngũ làm văn hoá, văn nghệ. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, dù bận đến mấy, ông vẫn tích cực tham gia giảng dạy ở Đại học Văn khoa Liên khu IV, rồi từ 1952 làm Hiệu trưởng trường Dự bị đại học và Sư phạm cao cấp Liên khu IV. Hoà bình lập lại ở miền Bắc, ông làm chủ nhiệm khoa Văn, rồi làm Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Từ năm 1960 ông làm Viện trưởng Viện Văn học, kiêm Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Có thể nói Đặng Thai Mai đã hiến dâng cả đời mình cho sự nghiệp giáo dục, đặc biệt là đào tạo và xây dựng đội ngũ làm văn hoá, nghệ thuật ViệtNam. Ông là người trọng nghĩa kinh tài, không màng danh lợi, không ham chức tước. Điều quan trọng nhất đối với ông là cái tâm, là ý thức đóng góp cho dân cho nước, là khả năng thực hiện nhiệm vụ, là tinh thần trách nhiệm và hiệu quả công việc.

Xuất phát từ nguyên tắc đó, trong việc dạy dỗ con cháu trong nhà hay học sinh ở trường, cũng như trong công tác khoa học, ông tỏ ra rất nghiêm khắc. Thế nhưng khi trò chuyện việc đời, bàn luận văn chương, thì không bao giờ ông áp đặt ý kiến cá nhân, mà thường lắng nghe ý kiến của mọi người.Ông thường khuyên nhủ học trò: "Phải ráng mà học, không có tri thức, không làm nổi việc gì". Với người làm công tác trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, chỉ đọc văn học thôi thì chưa đủ, phải đọc cả lịch sử và nghiên cứu rộng ra các vấn đề văn hoá nói chung. Vả lại cũng đừng nôn nóng "ăn xổi, ở thì", hãy đọc thật nhiều, đọc thật sâu, nghiền ngẫm thật kỹ, rồi hãy viết. Mà viết cái gì chắc cái đó, "quí hồ tinh, bất quí hồ đa".

Bản thân Giáo sư Đặng Thai Mai sau bao nhiêu năm tích luỹ tư liệu, nghiền ngẫm văn chương, mãi đến 40 tuổi, đủ độ chín, ông mới chính thức bước vào văn đàn. Có lẽ vì vậy, ông đã "sáng tạo văn chương bác học: Vững vàng, dứt khoát mà uyển chuyển, tinh tế trong đường nét giao lưu, uyên thâm mà có dáng hài hước, trào lộng khi cần, từng trải, thành thạo việc đời, khoa học mà trữ tình ở nhiều tầng sâu kín" (Nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh). Còn nhà văn, nhà viết kịch Tào Mạt thì khẳng định: "Cách mạng dạy tôi nhân cách làm người. Thầy Mai dạy tôi nhân cách làm văn".

 

Cả 6 người con đều là Giáo sư, Phó Giáo sư

Nhiều người vẫn nghĩ rằng quĩ thời gian của mỗi con người rất hạn chế, dành quá nhiều cho sự nghiệp, sẽ bỏ bễ việc giáo dục con cái. Mà nếu quá chăm chút con cái, thì còn đâu thời gian phấn đấu cho sự nghiệp. Nghịch lý chăng? Nhìn vào gia đình Giáo sư Đặng Thai Mai sẽ cho mỗi chúng ta gợi ý giải đáp. Ông có 6 người con, 5 gái 1 trai, tất cả đều thành đạt, hầu hết đã trở thành GS hoặc PGS.

Ông viết cho con gái: "Nói cho cùng con người - hay để dùng một danh từ thông thái - nhân văn vẫn là câu chuyện quan trọng nhất. Chủ nghĩa nhân văn mấy chục năm nay đối với ba vẫn là vấn đề cần thiết hơn bao giờ hết phải đặt trong công tác bồi dưỡng con người". Sự nghiệp và việc chăm lo dạy dỗ con cái cần phải đặt trong một thể thống nhất. Mỗi người con đều là tác phẩm chung của cả cha và mẹ. Cần phải cùng nhau chăm sóc đầy đủ tới cả hai mặt thể xác và linh hồn cho con cái. Gia đình Giáo sư Đặng Thai Mai cũng là một tấm gương sáng ngời trong vấn đề này. Trên mỗi tác phẩm văn học, hay mỗi bài báo của giáo sư Đặng Thai Mai tuy không ghi tên bà Hồ Thị Toan (phu nhân của Giáo sư), nhưng mọi người đều nghĩ bà là đồng tác giả. Ngược lại, cả 6 người con công thành danh toại chủ yếu do bà chăm sóc dạy dỗ, nhưng ai cũng nghĩ đấy là "6 tác phẩm" tuyệt vời của cả ông lẫn bà

Ngô Gia Sơn

Báo: Báo Công an nhân dân điện tử.

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM
CLB Dân Ca Thanh Xuân
Văn Hóa-Giải Trí
Giới thiệu
Giới thiệu

Lịch sử Xã Thanh Xuân

Lịch sử Huyện Thanh Chương

Lịch sử Xứ Nghệ

Các dòng Họ - Gia Tộc

Tin Tức - Sự Kiện

Tin Tức Của Hội

Tin Tức Quê Nhà

Tin Tức Xứ Nghệ

Văn Hóa-Giải Trí

Phong Tục - Tập Quán

Văn Học - Nghệ Thuật

Ẩm Thực Xứ Nghệ

Dân ca Ví Giặm Xứ Nghệ

CLB Dân Ca Thanh Xuân

Lời bài hát Dân ca Việt Nam

Dạy & Học hát Dân ca

MV - Video âm nhạc

Photos - Hình ảnh hoạt động

Sức Khỏe - Y Học

Sống Khỏe - Nhịp Sống Trẻ

Y Học Cổ truyền dân tộc

Tủ sách Cây Thuốc Nam

Footer