Đăng nhập
web counter
- thietbiso.net.vn
 Chi tiết bài viết
Giới thiệu | Lịch sử Huyện Thanh Chương (13:46 ngày 12/09/2015) | Xem ( 14061)

Thanh Chương: Lịch sử tên gọi và địa giới huyện, xã

Lịch sử tên giọi của Huyện Thanh Chương.


Bản Đồ cổ

 

1.Lịch sử tên gọi:

  • - Dưới thời xâm lược của nhà Minh (1414 -1427), chính quyền đô hộ đã hoạch định lại địa giới và đặt tên cho vùng đất này là Thổ Du.
  • - Sau ngày đất nước được giải phóng, nhà Lê đã đổi tên Thổ Du bằng huyện Thanh Giang thuộc phủ Đức Quang, xứ Nghệ An.
  • - Đến thời Lê trung hưng (1533-1789), vào năm 1729 Trịnh Giang lên ngôi chúa, vì kiêng huý nên đã thay từ "Giang" thành từ "Chương".
  • - Từ năm 1825 về trước, Thanh Chương là một trong sáu huyện của phủ Đức Thọ (trước 1822 gọi là Đức Quang). Năm Minh mệnh thứ 7(1826). Thanh Chương được tách khỏi Đức Thọ để sát nhập vào phủ Anh Sơn (trước 1822 gọi là Anh Đô)
  • - Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), xứ Nghệ An tách thành 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh và cắt tổng Đặng Sơn để lập thêm huyện mới Lương Sơn (nay là đất của hai huyện Anh Sơn và Đô Lương). Huyện Thanh Chương nhập vào phủ Anh Sơn (gồm các huyện: Lương Sơn, Nam Đàn, Thanh Chương và Hưng Nguyên) thuộc tỉnh Nghệ An.
  • - Năm 1919, huyện Thanh Chương trực thuộc tỉnh Nghệ An.
  • - Từ 1976-1991, huyện Thanh Chương thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh.
  • - Từ 1991 đến nay, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.

" Như tên huyện Thanh Chương có từ bao giờ thì chưa từng nghe nói tới. Tra cứu một số ghi chép vào thời Hồng Đức (1470 -1497), nhất là các sắc chỉ thì thấy rằng địa danh Thanh Chương cũng như Thanh Giang đều có rải rác trong các văn tự không thống nhất nhau. "- (TCHC - Nguyễn Điển)

.
Lại nói:
" Thời Trần, (TC) nằm trong trấn Nghệ An. Năm thiên ứng thứ 2 (1233), đời Trần Thái Tông, lập bản đồ, đặt tên vùng đất này là huyện Thanh Chương (trước đó là huyện Thổ Du)"-( LSĐBHTC)


2.Lịch sử địa giới:
- Địa phận này thời thuộc Hán (111 tr.CN) nằm trong huyện Hàm Hoan, quận Cửu Chân. - Thời Tam Quốc thuộc đất Đông Ngô đổi Hàm Hoan thành Đô Giao.

·- Năm 602 nhà Tùy, nằm trong huyện Cửu Đức, quận Nhật Nam.

·- Thời thuộc Đường (618 - 907) đổi thành huyện Nhật Nam nằm trong châu Hoan.

·- Thời Tiền Lê (980 – 1009) thuộc Châu Hoan.

·- Thời Lý (1009 - 1225) thuộc châu Nghệ An.

·- Thời Trần (1225 - 1400) thuộc Trấn Nghệ An.

·- Cuối thế kỷ 19 trở về trước, huyện Thanh Chương nằm hoàn toàn bên bờ hữu ngạn sông Lam. Trước khi có huyện Lương Sơn, địa giới Thanh Chương khởi đầu từ bờ nam sông Giăng, giáp huyện Con Cuông kéo dài hết xuống vùng đất của các xã bên kia sông của Nam Đàn hiện nay (tức là giáp huyện Đức Thọ - Hà Tĩnh).

·- Theo sách địa chí "Các tổng trấn xã danh bị lãm” thì ở thời điểm đầu đời nhà Nguyễn, huyện Thanh Chương được phân thành 6 tổng như sau:
1. Nam Hoa (1849 đổi thành Nam Kim - nay là các xã phía hữu ngạn sông Lam của Nam Đàn) gồm 21 xã, thôn, sở:
2. Bích Triều: 19 xã, thôn, vạn, sở
3. Thổ Hào: 7 xã, thôn, nậu
4. Võ Liệt: 22 xã, thôn, trang, giáp, vạn
5. Cát Ngạn: 10 xã, thôn, trang, sách, vạn
6. Đặng Sơn: 21 xã, thôn, vạn, có núi Kim Nhan cao 893m so với mặt biển thuộc địa phận xã Kệ Trường nay là Phúc Sơn.

- Các khu vực hành chính cấp cơ sở như: Thôn, trang, giáp, vạn, sách, sở nậu....nêu trên đều ngang xã (tức là có lý trưởng đứng đầu và con dấu) và đều trực thuộc tổng.

- Từ năm 1825 về trước, Thanh Chương là một trong sáu huyện của phủ Đức Thọ (trước 1822 gọi là Đức Quang). Năm Minh mệnh thứ 7(1826). Thanh Chương được tách khỏi Đức Thọ để sát nhập vào phủ Anh Sơn (trước 1822 gọi là Anh Đô).

·- Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), qua việc cắt tổng Đặng Sơn để lập thêm huyện mới Lương Sơn (nay là đất của hai huyện Anh Sơn và Đô Lương) thì huyện Thanh Chương chỉ còn lại 5 tổng kể từ Cát Ngạn trở xuống.

  • -Qua thời vua Thành Thái (1889 - 1907). Giữa hai huyện Thanh Chương và Nam Đàn có sự thay đổi về địa giới như sau:
    +Tổng Nam Kim ở phía cuối của Thanh Chươngđượcsát nhập vào huyện Nam Đàn.
    + Đổi lại,phần lớn tổng Xuân Lâm(trước gọi là Lâm Thịnh) và toàn bộtổng Đại Đồng của huyện Nam Đàn (tức là Thanh Khai lên đến xã Thanh Hưng ngày nay)được chuyểnthành địa phận Thanh Chương.
    + Cũng vào thời điểm này, tổng Thổ Hào và tổng Bích Triều đã sát nhập lại làm một và lấy tên là tổng Bích Hào.
  • - Sau cách mạng tháng 8/1945, trên cơ sở 5 tổng cũ, toàn huyện Thanh Chương đã phân chia thành 12 xã (tháng 10/1947) cụ thể như sau:
    1. Tổng Cát Ngạn chia làm 3 xã: Cát Văn, Minh Sơn, Tam Đồng
    2. Tổng Võ Liệt: Đồng Thanh, Vịnh Thọ, Kim Bảng
    3. Tổng Bích Triều: Tân Dân, Xuân Triều
    4. Tổng Đại Đồng: Đại Đồng, Đồng Văn
    5. Tổng Xuân Lâm: Minh Tiến, Mai Lâm
  • - Các tên xã này tồn tại mãi cho đến đầu năm 1954, theo chủ trương phân chia lại cấp xã của UBKCHC Liên Khu IV thì Huyện Thanh Chương trên cơ sở 12 xã cũ đã chia thành 14 xã mới như sau:
    1. Xã Cát Văn chia thành 3 xã: Thanh Cát, Thanh Bài và Thanh Bình.
    2. Xã Minh Sơn chia thành 4 xã là: Thanh Đức, Thanh Mỹ, Thanh Nho và Thanh Hoà
    3. Xã Tam Đồng chia thành 3 xã là: Thanh Tiên, Thanh Liên và Thanh Chung.
    4. Xã Đồng Thanh chia thành 2 xã: Thanh Hương và Thanh Lĩnh.
    5. Xã Vĩnh Thọ chia thành 4 xã: Thanh Thịnh, Thanh An, Thanh Chi, Thanh Khê.
    6. Xã Kim Bảng chia thành 4 xã: Thanh Minh, Thanh Tân, Thanh Long, Thanh Hà
    7. Xã Thanh Dân chia thành 4 xã: Thanh Giang, Thanh Mai, Thanh Tùng và Thanh Bích
    8. Xã Xuân Triều chia thành 2 xã: Thanh Xuân và Thanh Lâm
    9. Xã Đại Đồng chia thành 5 xã: Thanh Hưng, Thanh Văn, Thanh Tường, Thanh Đồng và Thanh Phong
    10. Xã Đồng Văn chia làm 3 xã: Thanh Ngọc, Thanh Luân, Thanh Tài
    11. Xã Mai Lâm chia làm 3 xã: Thanh Lam (Lam Sơn – Lam Hồng – Lam Thắng), Thanh Nam, Thanh Trường
    12. Xã Minh Tiến chia làm 4 xã là: Thanh Dương, Thanh Lương, Thanh Yên và Thanh Khai.
  • - Sự ổn định về đơn vị xã nêu trên kéo dài hơn 13 năm cho đến ngày 15/04/1967 theo quyết định số 140/NV của Bộ trưởng bộ Nội vụ:

    + Giải thể Thanh Bích sát nhập vào hai xã Thanh Giang (Thôn Bích Lam và xóm Thanh Lam) và xã Thanh Lâm (thôn Bích Sơn và HTX Bích Hào)
    + Chia xã Thanh Đức thành hai xã mới là Thanh Đức và Hạnh Lâm
    + Lập thêm 2 xã mới là xã Thanh Thuỷ và Thanh Lạc (hai xã mới này do phong trào khai hoang mà có) .

    Do chỗ giải thể xã Thanh Bích nhưng lại lập thêm 3 xã mới là Hạnh Lâm, Thanh Thuỷ, Thanh Lạc nên ở thời điểm 1967 cho đến đầu 1969. Toàn huyện Thanh Chương có 43 xã.
  • - Ngày 24/03/1969 theo quyết định số 159 - NV của Bộ trưởng Bộ Nội Vụ, huyện Thanh Chương đã hình thành nên một số xã mới do hợp nhất từ xã cũ như sau:

    1. Xã Bình Dương (Thanh Hưng & Thanh Văn hợp thành)
    2. Xã Ngọc Sơn (Thanh Lam nhập với Thanh Nam)
    3. Xã Đồng Văn (Thanh Luân nhập với Thanh Tài)
    4. Xã Xuân Tường (Thanh Tường nhập với Thanh Dương)
    5. Xã Phong Thịnh (Thanh Bình nhập với Thanh Chung)
    6. Xã Thanh Mỹ (Thanh Mỹ nhập với Thanh Lạc)
    7. Xã Thọ Lâm (Thanh Thịnh nhập với Thanh An)
    8. Xã Quảng Xã (Thanh Long nhập với Thanh Hà)
    9. Xã La Mạc (Thanh Nho nhập với Thanh Hoà)
    10. Xã Thanh Quả (Thanh Chi nhập với Thanh Khê)
    11. Xã Võ Liệt (Thanh Minh nhập với Thanh Tân)
    12. Xã Hạnh Lâm (Thanh Đức nhập với Hạnh Lâm)
  • - Ngày 21/04/1969, Bộ Nội vụ có quyết định số 201/NV ra với nội dung:

    + Hợp nhất hai xã Thanh Mai và Thanh Giang lấy tên là xã Thanh Giang
    + Hợp nhất 2 xã Thanh Tường và Thanh Đồng lấy tên là xã Tường Đồng
    + Hợp nhất 2 xã Thanh Cát và Thanh Bài lấy tên là xã Cát Văn
    Như ta thấy đến thời điểm 1969, huyện Thanh Chương từ chỗ 43 xã đã nhập lại còn 28 xã.
  • - Vào đầu năm 1971, một số xã đã tách trở lại như cũ, ví dụ như Bình Dương, Tường Đồng, Thọ Lâm..... để cuối đứng lại con số 36 xã và một Thị trấn Dùng (được thành lập theo quyết định số 141 HĐBT ngày 27/10/1984).

    Trụ sở huyện.
    1. Cùng với việc thay đổi về địa giới, thìtrụ sở huyệnThanh Chương cũng đã trải quanhiều lần di dờitheo chiều dưới lên. Lúc đầu ở sách Thổ Du thuộc tổng thổ Hào, đời Lê chuyển sang xã Lương Trường tổng Bích Triều. Thời Thành Thái, sau khi có thêm hai tổng phía tả ngạn (Đại Đồng và Xuân Lâm) thì huyện lỵ dời lên tổng Võ Liệt (chợ Rộ) cho tới sau Cách mạng tháng 8/1945. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1946 -1954), cơ quan huyện đã sơ tán đến nhiều địa diểm khác nhau. Sau ngày hoà bình lập lại (tháng 7/1954) trụ sở huyện mới cố định ở Dùng.
    2. Ngày 27/10/1984, Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 141/HĐBT: "Tách 64 ha đất của xã Đồng Văn, 92 ha đất của xã Thanh Đồng để thành lập thị trấn huyện lỵ Thanh Chương” (tính đến ngày post bài này: 10/09/2008 trụ sở huyện vẫn ở Dùng).

3.Thanh Chương hiện nay:

  • - Huyện Thanh Chương ở phía Tây Nam tỉnh Nghệ An. Nằm trong tọa độ từ 18*34’ đến 18*55’ vĩ độ Bắc, và từ 104*55’ đến 105*30’ kinh độ Đông;
    + Phía Bắc giáp huyện Đô Lương và huyện Anh Sơn.
    + Phía Nam giáp tỉnh Hà Tĩnh
    + Phía Đông giáp huyện Nam Đàn
    + Phía Tây và Tây Nam giáp huyên Anh Sơn và tỉnh Bolykhamxay – Lào.
  • - Diện tích tự nhiên của huyện Thanh Chương là:1.127,67 km2. Có chung đường biên giới quốc gia dài 53km.
  • - Các xã được hình thành theo thời gian với những lần tách ra nhập vào đến nay có:
    + 01thị trấn: Dùng.
    +37Xã:

Hạnh Lâm
Thanh Đức
Thanh Nho
Thanh Mỹ
Thanh Hòa
Cát Văn
Phong Thịnh
Thanh Liên
Thanh Tiên
Thanh Hương
Thanh Lĩnh
Thanh Thịnh
Thanh An
Thanh Chi
Thanh Khê
Võ Liệt
Thanh Long
Thanh Hà
Thanh Tùng
Thanh Giang
Thanh Lâm
Thanh Mai
Thanh Xuân
Thanh Thủy
Thanh Hưng
Thanh Phong
Thanh Văn
Thanh Tường
Thanh Đồng
Đồng Văn
Thanh Ngọc
Ngọc Sơn
Xuân Tường
Thanh Dương
Thanh Lương
Thanh Khai
Thanh Yên

Tài liệu tham khảo.
- Đại Việt sử kí toàn thư
- Đồng Khánh dư địa chí
- Thanh Chương huyện chí, Nguyễn Điển.
- Nghệ An kí, Bùi Dương Lịch, NXB Viện Hán Nôm – 2004.
- Lịch sử Nghệ Tĩnh, NXB Nghệ Tĩnh - 1984.
- Thanh Chương đất và người, Công ty in Nghệ An – 2005.
- Lịch sử Đảng Bộ huyện Thanh Chương, NXB Chính trị quốc gia – 2005.


Tổng hợp xong ngày: 10/10/2008

In 01 bản khổ màn hình laptop tại diễn đàn huyện Thanh Chương. In xong và nộp lưu chiểu ngày 10/10/2008. Đề nghịghi rõnguồn gốc khicopybản in này.

Cảm ơn tư liệu của vietnc - http://forum.tcnao.net/

 


BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM
Văn Hóa-Giải Trí
Hỏi đáp thường gặp
Tin Tức - Sự Kiện
Giới thiệu

Lịch sử Xã Thanh Xuân

Lịch sử Huyện Thanh Chương

Lịch sử Xứ Nghệ

Các dòng Họ - Gia Tộc

Tin Tức - Sự Kiện

Tin Tức Của Hội

Tin Tức Quê Nhà

Tin Tức Xứ Nghệ

Văn Hóa-Giải Trí

Phong Tục - Tập Quán

Văn Học - Nghệ Thuật

Ẩm Thực Xứ Nghệ

Dân ca Ví Giặm Xứ Nghệ

CLB Dân Ca Thanh Xuân

Lời bài hát Dân ca Việt Nam

Dạy & Học hát Dân ca

MV - Video âm nhạc

Photos - Hình ảnh hoạt động

Sức Khỏe - Y Học

Sống Khỏe - Nhịp Sống Trẻ

Y Học Cổ truyền dân tộc

Tủ sách Cây Thuốc Nam

Footer